Deport Kararına İtiraz: Sınır Dışı Nasıl Durdurulur?
Türkiye’de yaşayan yabancı uyruklu kişiler hakkında, vize ihlali, çalışma izinsiz çalışma veya kamu düzenini bozma gibi gerekçelerle Göç İdaresi tarafından sınır dışı etme (deport) kararı verilebilir. Bu karar alındığında yabancı kişi genellikle idari gözetim altına alınarak Geri Gönderme Merkezine (GGM) götürülür. Ancak deport kararı verilmesi, kişinin hemen uçağa bindirilip gönderileceği anlamına gelmez. Türk hukuku, yabancılara bu karara karşı yargı yolunu açmıştır. Süreci doğru yönetmek ve deport kararına itiraz etmek, kişinin Türkiye’de kalmasını sağlayabilir.
Sınır Dışı Etme (Deport) Sebepleri Nelerdir?
6458 sayılı Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanunu (YUKK) madde 54’e göre aşağıdakiler hakkında deport kararı verilebilir:
-
Vize ve İkamet İhlali: Vize süresini geçirenler veya ikamet izni iptal edilenler (bkz: İkamet İzni Başvurusunun Reddi Ve İptal Davası).
-
İzinsiz Çalışma: Çalışma izni olmadan kaçak çalıştığı tespit edilenler.
-
Tahdit Kodları: Hakkında giriş yasağı (Ç-114, G-87 vb.) veya kamu güvenliği tehdidi kodu bulunanlar.
-
Suç İşleyenler: Türk Ceza Kanunu’na göre hapis cezası alan veya kamu düzenini bozan yabancılar.
Deport Kararına İtiraz Süresi: 7 Gün Kuralı
Bu davada en kritik husus süredir. Sınır dışı etme kararı yabancıya veya yasal temsilcisine (avukatına) tebliğ edildiği tarihten itibaren 7 gün içinde İdare Mahkemesine iptal davası açılmalıdır.
-
Bu 7 günlük süre “hak düşürücü” süredir.
-
Süre kaçırılırsa dava açma hakkı kaybolur ve idare kişiyi derhal sınır dışı edebilir.
Dava Açmak Sınır Dışı Etmeyi Durdurur mu?
Evet, en önemli güvence budur. Yabancı kişi hakkında 7 gün içinde İdare Mahkemesine deport kararına itiraz davası açıldığında, sınır dışı işlemi kendiliğinden durur. Dava sonuçlanana kadar (mahkeme karar verene kadar) kişi sınır dışı edilemez. Bu kuralın istisnaları (terör örgütü yöneticisi olmak vb.) olmakla birlikte, vize ihlali gibi genel sebeplerde dava açmak kişiyi korumaya alır.
İdari Gözetim Kararına İtiraz (GGM’den Çıkış)
Deport kararı ile birlikte genellikle “İdari Gözetim Kararı” da verilir ve yabancı kişi Geri Gönderme Merkezinde (GGM) tutulur. Deport iptal davası İdare Mahkemesine açılırken; kişinin GGM’den salıverilmesi için Sulh Ceza Hakimliğine itiraz edilmelidir. Bu itirazda; kişinin kaçma şüphesinin olmadığı, Türkiye’de sabit ikametgahı olduğu (kira kontratı vb.) ve ailesinin yanında olduğu ispatlanarak serbest bırakılması ve “imza yükümlülüğü” ile tutuksuz yargılanması talep edilir.
Tahdit Kodlarının Kaldırılması (V-87, Ç-114, G-87)
Yabancıların sınır dışı edilmesinin temelinde genellikle sicillerine işlenen “Tahdit Kodları” yatar. Örneğin; “G-87 (Genel Güvenlik)” veya “Ç-114 (Adli İşlem Gören)” gibi kodlar. Deport davası açılırken, aynı zamanda bu kodların iptali ve kaldırılması için de hukuki argümanlar sunulmalıdır. Kod kaldırılmadığı sürece kişi deport edilmese bile ikamet izni alamaz.
Kimler Sınır Dışı Edilemez? (YUKK Madde 55 Kapsamı)
Hakkında sınır dışı sebebi (vize ihlali, suç vb.) olsa dahi, Türk hukukunda “insani gerekçelerle” bazı kişilerin sınır dışı edilmesi yasaktır. 6458 sayılı Kanun’un 55. maddesine göre şu kişiler hakkında deport kararı verilemez, verilse bile mahkemece iptal edilir:
-
Hayati Tehlike: Sınır dışı edileceği ülkede idam cezasına, işkenceye veya insanlık dışı muameleye maruz kalma riski bulunanlar.
-
Sağlık Sorunları: Ciddi sağlık sorunları, yaşlılık veya hamilelik durumu nedeniyle seyahat etmesi riskli olanlar.
-
Tedavi Görenler: Türkiye’de tedavisi devam eden ve gönderileceği ülkede bu tedavi imkanı bulunmayanlar.
-
Mağdurlar: İnsan ticareti mağdurları ve cinsel şiddet mağdurları (tedavileri tamamlanana kadar). Bu durumda olan yabancılar için “Sınır Dışı Etme Kararı” yerine “İnsani İkamet İzni” düzenlenmesi gerekir. İdare Mahkemesine açılan davada bu insani durumlar delilleriyle (doktor raporu, ülke raporları) sunulmalıdır.
Terke Davet: Türkiye’den Çıkış İçin Süre Verilmesi
Her sınır dışı kararında kişi hemen Geri Gönderme Merkezine (GGM) alınmaz. Eğer kişinin kaçma veya kaybolma riski yoksa, yasal giriş-çıkış yapmışsa; İdare, kişiye Türkiye’yi terk etmesi için 15 günden az, 30 günden fazla olmamak üzere bir süre tanır. Buna “Terke Davet” denir.
-
Avantajı: Bu süre içinde kendi isteğiyle ve masraflarını karşılayarak ülkeden çıkan yabancılar hakkında genellikle “Türkiye’ye giriş yasağı” konulmaz veya yasak süresi çok kısa tutulur.
-
Riski: Verilen süre içinde çıkış yapmayanlar hakkında idari gözetim kararı alınır, zorla GGM’ye götürülürler ve giriş yasağı süresi uzar.
Deport Sonrası Türkiye’ye Tekrar Giriş: Meşruhatlı Vize
Sınır dışı edilen veya hakkında giriş yasağı (Tahdit Kodu) konulan bir yabancı, yasak süresi dolmadan Türkiye’ye girebilir mi? Normal şartlarda hayır, ancak bunun tek istisnası **”Meşruhatlı Vize”**dir. Yabancı kişi, kendi ülkesindeki Türk Konsolosluğuna başvurarak;
-
Evlilik (Aile Birleşimi),
-
Çalışma,
-
Eğitim (Öğrenci),
-
Tedavi amaçlı özel bir vize (Meşruhatlı Vize) alırsa, hakkındaki giriş yasağına rağmen Türkiye’ye yasal olarak giriş yapabilir. Turistik vize bu kapsama girmez. Bu süreçte de davetiye ve başvuru evraklarının bir avukat gözetiminde hazırlanması vizenin onaylanma ihtimalini artırır.
İdari Gözetime Alternatif Yükümlülükler (Elektronik Kelepçe ve İmza)
Her sınır dışı kararı alan yabancının Geri Gönderme Merkezinde (GGM) aylarca tutulması zorunlu değildir. 6458 sayılı Kanun’da yapılan son değişikliklerle, idari gözetime alternatif usuller getirilmiştir. Eğer yabancının kaçma şüphesi düşükse veya insani nedenler varsa; avukatınızın yapacağı başvuru ile yabancı GGM’den çıkarılıp şu şartlarla serbest bırakılabilir:
-
Belirli Adreste İkamet: Yabancının gösterdiği adresten ayrılmaması.
-
Bildirim Yükümlülüğü: Belirli günlerde Göç İdaresi’ne veya kolluğa giderek imza atması.
-
Elektronik İzleme: Yabancının “elektronik kelepçe” takılarak veya sesli doğrulama sistemleri ile takip edilmesi. Bu yükümlülüklere uymayan yabancılar tekrar yakalanarak doğrudan GGM’ye alınır. Bu nedenle sürecin bir avukat tarafından yönetilmesi ve şartların ihlal edilmemesi hayati önem taşır.
Geri Gönderme Merkezinde (GGM) Avukatla Görüşme ve Vekaletname
Sınır dışı süreci başladığında ailelerin en büyük korkusu, içerideki yakınlarına ulaşamamaktır. Yabancı kişi GGM’ye alındığında telefonuna el konulur. Bu aşamada iletişim sadece avukat aracılığıyla sağlanabilir.
-
Avukatın Giriş Hakkı: Avukatlar, vekaletnamesi olmasa dahi GGM’ye giderek yabancı kişiyle görüşme hakkına sahiptir.
-
Vekaletname Çıkarma: Yabancı kişinin pasaportu genellikle idare tarafından alındığı için noter işlemi zordur. Ancak GGM bölgesine hizmet veren nöbetçi noterler veya avukatın organize edeceği mobil noter hizmeti ile merkez içinde vekaletname çıkarılabilir.
-
Tercüman Desteği: Yabancı kişi Türkçe bilmiyorsa, avukat görüşmesi sırasında yeminli tercüman bulundurulması savunma hakkı için zorunludur.
Sonuç
Yabancılar hukuku, sürelerin çok kısa olduğu ve hatanın telafisinin (kişi yurtdışına gönderildikten sonra) çok zor olduğu bir alandır. Yakınınız veya siz bir sınır dışı kararı ile karşı karşıyaysanız, 7 günlük süreyi kaçırmadan derhal bir avukat aracılığıyla deport kararına itiraz davası açmalı ve yürütmeyi durdurmalısınız.
Sıkça Sorulan Sorular (SSS)
1. Deport davası ne kadar sürer?
Kanuna göre mahkemenin karar verme süresi 15 gündür ancak mahkemelerin iş yoğunluğu nedeniyle bu süreç pratikte 3-6 ay arasında sürebilmektedir.
2. Dava açılınca Geri Gönderme Merkezinden (GGM) hemen çıkar mı?
Dava açmak deportu durdurur ama GGM’den çıkışı garanti etmez. GGM’den çıkmak için ayrıca Sulh Ceza Hakimliğine itiraz edilmeli veya İdare Mahkemesinden yürütmeyi durdurma kararı beklenmelidir.
3. Deport edilen yabancı ne zaman geri gelebilir?
Verilen giriş yasağının süresine (5 ay ile 5 yıl arası) göre değişir. Ancak kişi kendi ülkesindeyken “Meşruhatlı Vize” (Özel amaçlı vize) alabilirse yasak süresi dolmadan da Türkiye’ye giriş yapabilir.
4. Kaçak çalışırken yakalandım, deportu durdurabilir miyim?
Evet. Kaçak çalışma idari para cezasını gerektirir ancak doğrudan deport sebebi sayılmayabilir. “Orantılılık ilkesi” gereği, eğer Türkiye’de aileniz varsa veya uzun süredir buradaysanız mahkeme deportu iptal edebilir.
5. Avukat tutmak zorunlu mu?
Zorunlu değildir ancak yabancı kişinin dil sorunu yaşaması, GGM’de iletişim kısıtlılığı ve 7 günlük sürenin hayati olması nedeniyle avukatsız işlem yapmak çok büyük risktir.
6. Deport masraflarını kim öder?
Sınır dışı edilen yabancının yol masraflarını kendisi karşılar. Parası yoksa devlet karşılar ancak bu masraf ödenmedikçe yabancı tekrar Türkiye’ye giremez.
7. İdari gözetim süresi en fazla ne kadardır?
Geri Gönderme Merkezinde tutma süresi 6 aydır. Zorunlu hallerde bu süre en fazla 6 ay daha uzatılabilir. Toplamda 1 yılı geçemez.
8. Eşim Türk vatandaşı, beni deport edebilirler mi?
Türk vatandaşıyla evli olmak tek başına deporta engel değildir (özellikle kamu güvenliği tehdidi varsa). Ancak aile birliği gerekçesiyle mahkemeler deport kararlarını genellikle iptal etmektedir.
9. Suriyeliler deport edilebilir mi?
Geçici Koruma statüsündeki Suriyeliler için “Gönüllü Geri Dönüş” esastır. Ancak kamu düzenini bozan veya suça karışanlar sınır dışı edilebilir. Süreçleri diğer yabancılardan farklı prosedürlere tabidir.
10. Tahdit kodu sorgulama nereden yapılır?
e-Devlet üzerinden tam kodlar görülmez. Kodların tespiti için İl Göç İdaresi’ne avukat aracılığıyla başvuru yapılması veya dosya incelemesi yapılması gerekir.
İlginizi Çekebilecek Diğer Yazılarımız
Yabancılar Ve Vatandaşlık Hukuku
Samsun Yabancılar Ve Vatandaşlık Hukuku Avukatı
Türk Vatandaşlığının Kazanılması Ve Başvuru Rehberi
